Z Archiwum Państwowego w Krakowie

W imionniku Antoniny Grocholskiej

W imionniku Antoniny Grocholskiej Wojewodziny Bracławskiej

Imię położyć moje na tym zbiorze modnym
I włączyć kilka liter, sądziłaś mię godnym.
Dam wyższych, gustu pełnych, za kim będzie zdanie.
Temu ta nieśmiertelność za przywilej stanie.
Pysznię się więc, lecz oraz muszę się sposobić,
Żeby kiedyś podobny szacunek zarobić.

Gdybym miał co malować, znajdzie oko blisko
Przymiotów serca twego piękne widowisko.
Powinnaś być wielbioną w potomności całej
Jak prawidło przyjaźni wiernej, szczerej, stałej.

Stanisław Trembecki

Telewizyjny alfabet wspomnień Jerzego Gruzy

Telewizyjny alfabet wspomnień Jerzego Gruzy

Jestem w delegacji jako reżyser i dyrektor Teatru Muzycznego w Gdyni. Mam w „tym temacie” najwięcej do powiedzenia. Jest z nami również moja była „żona” z Cannes, czyli Wojtek Korzeniowski, ale teraz z zupełnie innego klucza.

Powitanie, konferencje, spotkania, omawianie warunków przyjazdu teatru na Florydę. Tymczasem wszystko się sypie ze względu na to, że agencja William Morris nie chce dać licencji na granie naszego spektaklu w USA. Planują remake z Chaimem Topolem w roli Tewje, na Broadwayu.

Rodzą się naiwne pomysły, że zamiast Skrzypka można by przy pomocy jednego z braci Grocholskich, który był naszym tłumaczem, założyć tam sklep z gdańską biżuterią bursztynową. Okazało się, że są już trzy. I nie mogą nic sprzedać.

Grocholski chodzi z nami wszędzie z córką, piękną dziewczyną, która biła na głowę naszą lokalną miss Ziemi Gdańskiej, mimo że ta zasiadała do śniadania, obiadu i kolacji przepasana szarfą z napisem „Miss”.

Tymczasem w Miami (…)

Spotkanie z Adamem Mickiewiczem w Rzymie

Spotkanie z Adamem Mickiewiczem w Rzymie

Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adam Mickiewicza (1798 – 1898).
Tom I, Warszawa 1898, s. 43 – 44.

Wyjątek z dziennika Julii z Grocholskich Henrykowej Rzewuskiej.
(pisanego w r. 1866 dla wnuków i przechowywanego przez nich w rękopisie).

Opisując pobyt swój z mężem w Rzymie, pisze między innemi pani Henrykowa Rzewuska:

„…Adam Mickiewicz był codziennym naszym gościem, pierwsze moje z nim widzenie było, gdy on wchodzi z swą wrodzoną żywością i pyta: czy tu pan Henryk Rzewuski? Mówię,, że z domu wyszedł mąż mój; pytam, kto on jest? Uradowana byłam tego poznania i odtąd nie było obiadu bez niego; był naszym miłym domownikiem. Mój mąż był pod wpływem jego poetycznego ducha, i za jego wezwaniem, za jego zachętą wziął się do pióra; co do mnie stan mój cierpienia nudzić go mógł, jednak z wielka dobrocią serca znosił schorzałą moją istotę, więcej na łóżku niż na nogach; pamiętam raz, on na drugiej stronie pokoju, na kanapie, na przeciwko mnie wsparł o mur głowę i powiedział: „Wiesz pani, że żebym tworzył sobie kobietę za żonę, tobym taką jak ty stworzył”.

Zdziwił mię ten wystrzał uczuciowy, bo właśnie wtedy, widząc go zamyślonym, podobniej było, że mnie zrobi zwierzenie o swojej miłości dla P. Henryety Ankwicz, bogatej jedynaczki, która nie dość umiałą go ocenić, żeby wyjść za niego. On jednak bardzo ją kochał, zawsze z jego głębokich westchnień śmieliśmy się. Razu jednego byłam brdzo zbudowana jego nabożeństwem. Jedziemy do grobu Św. Piotra, do Sakramentów Św. przystępować, tam Ks. Stanisław (Ks. Chołoniewski, kuzyn Grocholskich), mając mszę świętą, po polsku mówił podając Hostyę Św. i Mickiewicz do onej przystąpił. Śliczny krucyfiks Ks. Stanisław dał Mickiewiczowi tegoż dni; mam przy moim krucyfiksie bronzowy wieniec od niego.

Łatwo ks. Stanisław wywarł na jego duszę wpływ dobroczynny. Jego dusza prosta, szlachetna, bez obłudy poddał się rozumowi, który okazuje całą korzyść naszą w służbie Bożej; on jedynie słabość naszą wzmacnia i przysposabia do przeznaczonego nam żywota w niebie. Widziałam śliczne oświecenie kopuły kościoła Św. Piotra, staliśmy wśród tłumu, dla lepszego widzenia przynieśli mi krzesło, na którem stała, Mickiewicz trzymał je. Admirowałam illuminacyę, najdoskonalszą, n jaką ludzkość zdobyć się może, ale on zwraca moją uwagę na utwór wspanialszy, doskonalszy, mówi do mnie: „Wznieś Pani oczy na to niebo gwiaździste, piękniejszy to widok, niż to n co małość ludzka zdobyć się może”.

Pojechaliśmy raz z Mickiewiczem do willi Panfili, tam, ni piękność sosen baldachimowych, ni muzyka organowa wodą poruszana, nic nie zdołało zmniejszyć jego tęsknoty za krajem..

…Ranku jednego, po Wielkiej Nocy, gdym miała drzwi parapetowe otworzone na moją terasę, wchodzi Mickiewicz miotany smutkiem z powodu konieczności porzucenia Rzymu…

Sejm „Wielki” – Konfederaci

Sejm „Wielki” 1788 – 1792 – wykaz konfederatów

My Rady duchowne i świeckie, i posłowie w obecności Nayiaśnieyszego Krola Jmci Pana Naszego Miłościwego z najwyższą aprobacyą i przewodniczym podpisem nayłaskawszey ręki Jego, zgromadzeni nie innym tchnący duchem, iako tylko gorącego żądania naydokładnieyszego ubezpieczenia i ulepszenia Oyczyzny naszey, bierzemy przed się iedyny sposób, tym celom wydołać mogący, to iest: Związek konfederacyi generalney, pod którym wszystkie obrady nasze mieć chcemy nierozerwane przy zachowaniu nayświątobliwszym wszystkich praw, które nam ubezpieczaią wiarę świętą naszą katolicką rzymską, całość kraiów Rzeczypospolitey, rząd wolny republikantski, osobę dostoieństwo i wszystkie prawa i prerogatywy tronu Nayiaśnieyszego Krola Stanisława Augusta łaskawie nam panuiącego, iako i magistratur wszelkich w zwykłych powinnościach, i obrębach swoich i całość obywatelskich własności.

A że żaden z tych naydroższych zaszczytów narodowych nie będzie mógł bydź nazwany prawdziwie naszym, póki nie będą wszystkie zabezpieczone narodową siłą dostarczaiącą do usunienia niebezpieczeństw, które o tylu postaciach grozić mogą oyczyznie naszey; więc ala ten obiekt przed wszystkiemi innemi chcemy nie uskąpiać ofiary maiątków naszych na powiększenie komputu woysk Rzeczypospolitey, ile możność y sposobność nasza dobrze zważona nam poźwoli. Zachowuiemy sobie w dalszym ciągu seymowym te ulepszenia wewnętrzne, których uznamy według sposobności potrzebę równo iako i obmyślenie wszelkich użyteczności Rzeczypospolitey, w prywatne interessa nie wdaiąc się. Za marszałka konfederacyi Koronney iuż obranego marszałka seymowego urodzonego Stanisława Małachowskiego referendarza Koronnego, posła woiewodztwa Sandomirskiego, postanawiamy, a z prowincyi Wielkiego Xiestwa Litewskiego żądanego od prowincyi Litewskiey urodzonego Xięcia Kazimierza Sapiehę generała artyleryi Litewskiey, posła wojewodztwa Brzeskiego Litewskiego, ktorych w następującą rotę obowiązaliśmy. Ja N. N. przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu w Troycy Swiętey Jedynemu, iż Nayiaśnieyszemu Krolowi Stanisławowi Augustowi łaskawie nam panuiącemu, y generalney konfederacyi obóyga narodów wiernym będę, w sprawowaniu urzędu funkcyi marszałka teyże konfederacyi to wszystko zachowam, co przepisy oneyże w sobie zamykaią; w żadne konwencye sekretne, bądź z kraiowemi, bądż z zagranicznemi osobami, bez wiadomości Krola i Narodu wchodzić nie będę, żadnym względem, datkiem, obietnicą, przyiaźnią, groźbą nie uwiodę się; żadnych sancytów ani aktów prywatnych pod iakimkolwiek bądź nazwiskiem, ani assygnacyi pieniężnych nie wydam, ale tylko te materie w akta seymowe umieszczać będę, które od wszystkich stanów skonfederowanych per plurarlitatem decydowane zostaną; w rachowaniu kresek i ogłoszeniu pluralitatis wiernie się zachowam, w któreyby materyi senator, minister, lub poseł żądał sekretnych wotów, tedy do tych sposobem w prawie przepisanym na żądanie iednego po pierwszych iednych wotach głośnych zawsze przystąpię, i te równie wiernie i sprawiedliwie zliczać, i pluralitatem z nich ogłaszać przyrzekam. W iedney tylko materyi podatkowania wotów sekretnych nie przyimę, ale one głośne odbieraiąc, ex pluralitate stanom seymuiącym doniosę, i aby wszelkie udziałania wiadome stanom i kraiowi były, tak czynić pod nieważnością onych przyrzekam. Tak mi Boże dopomoż. = Do takowego więc świątobliwego i dla Rzeczypospolitey pożądanego dzieła, wszystkich, Nayprzewielebnieyszego, Przewielebnych, Jaśnie Wielmożnych i Wielmożnych senatorów i ministów, tudzież Urodzonych posłów Ziemskich obóyga narodowi zachęcamy, i miłością ku y Oczyznie, oraz wiernym przywiązaniem do nas Krola obowięzuiemy. W Warszawie dnia siodmego Października tysiąc siedemset osiemdziesiąt osmego. (…)

Z mocy prawa seymu teraźnieyszego pod tytułem: Warunek, zapadłego, i z obowiązku instrukcye nam niżey podpisanym od woiewództw, ziem i powiatów, danych do aktu trwaiącey generalney oboyga narodów konfederacyi, pod dniem siódmego miesiąca Października, tysiąc siedmset ośmdziesiąt ósmego roku uczynionego, pod temiż samemi marszałkami przystępuiemy w Warszawie dnia szesnastego miesiąca Grudnia tysiąc siedmset dziewięćdziesiątego roku.
[Volumina Legum, t. VIII, ss. 46-51, 205-209]

Konfederaci

  1. Kajetan Aksak – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  2. Tomasz Alexandrowicz, kasztelan podlaski – senator
  3. Józef Ankwicz z Posławic, kasztelan sandecki – senator
  4. Aleksander Batowski z Batowa – poseł 1790 (ks. inflanckie z Korony)
  5. Michał Bernowicz, sędzia ziemski nowogrodzki – poseł 1788 (woj. nowogródzkie pow. nowogródzki)
  6. Kazimierz Biernacki, stolnik piotrkowski – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  7. Paweł Biernacki Poraj, kasztelan sieradzki – senator
  8. Józef Bierzyński, podkomorzy żytomierski – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  9. Tadeusz Błędowski – poseł 1790 (woj. czerniechowskie)
  10. Tadeusz Błociszewski, generał-major wojsk koronnych i kawaler orderu św. Stanisława – poseł 1790 (woj. łęczyckie)
  11. Kazimierz Bogatko, kasztelan kruświcki – senator
  12. Kazimierz Bolesz – poseł 1790 (woj. poznańskie)
  13. Józef Bońkowski, cześnik zawskrzyński – poseł 1788 (woj. płockie)
  14. Józef Borch – poseł 1788 (ks. inflanckie z Korony)
  15. Pius Franciszek Boreyko, podkomorzy latyczewski – poseł 1790 (woj. podolskie)
  16. Józef Borowicki – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  17. Stanisław Breza z Goraja – poseł 1790 (woj. gnieźnieńskie)
  18. Adam Bronikowski, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. gnieźnieńskie)
  19. Aleksander Brzostowski, starosta sokołowski – poseł 1790 (woj. sieradzkie ziemia wieluńska)
  20. Michał Brzostowski, starosta miński – poseł 1788 (woj. trockie pow. trocki)
  21. Tomasz Budziszewski, wojski wyższy łomżyński – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia łomżyńska)
  22. Michał Bułharyn, pisarz ziemski wołkowyski – poseł 1788 (woj. nowogrodzkie pow. wołkowyski)
  23. Mateusz Butrymowicz Topór, podstarosta piński i miecznik piński – poseł 1788 (woj. brzeskie lit. pow. piński)
  24. Arnold Byszewski z Drozdowa, podkomorzy koronny i generał – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia warszawska)
  25. Tomasz Byszewski, regent ziemski łęczycki – poseł 1790 (woj. łęczyckie)
  26. Ksawery Chłapowski, podczaszy wschowski – poseł 1790 (woj. poznańskie ziemia wschowska)
  27. Jan Nepomucen Chojecki, wojski wyższy kijowski – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  28. Fabian Cholewski, sędzia ziemski sochaczewski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia rożańska)
  29. Ignacy Myszka Chołoniewski, starosta kołomyjski – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  30. Ignacy Chomiński, sędzia ziemski oszmiański – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. oszmiański)
  31. Antoni Chrapowicki, starosta starodubowski – poseł 1788 (woj. smoleńskie pow. starodubowski)
  32. Józef Chrapowicki, kasztelan mścisławski – senator
  33. Adam Litawor Chreptowicz – poseł 1790 (woj. nowogródzkie pow. nowogródzki)
  34. Joachim Chreptowicz, podkanclerzy litewski – senator
  35. Kasper Cieciszowski Kolumna, biskup kijowski i biskup czerniechowski – senator
  36. Andrzej Cielecki Zaremba, chorąży szadkowski – poseł 1788 (woj. sieradzkie)
  37. Florian Cieszkowski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia liwska)
  38. Michał Czacki, podczaszy koronny – poseł 1788 (woj. czerniechowskie)
  39. Adam ks. Czartoryski na Klewaniu i Żukowie, generał podolski – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  40. Józef ks. Czartoryski, stolnik litewski i deputowany do konstytucji – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  41. Wiktory Czechowicz, exprezydent oszmiański – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. oszmiański)
  42. Adam Czernołuski, podstoli czerniechowski – poseł 1790 (woj. czerniechowskie)
  43. Antoni Jan Nepomucen ks. Światopełk Czetwertyński, chorąży bracławski – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  44. Janusz ks. Swiatopełk Czetwertyński, kasztelan czerniechowski – senator
  45. Gaspar Czyż na Woronnej, sędzia grodzieński i koniuszy wileński – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. wileński)
  46. Stanisław Dambski – poseł 1790 (woj. brzeskie kuj.)
  47. Stanisław Dąbski, podkomorzy brzeski kuj. – poseł 1788 (woj. brzeskie kuj.)
  48. Ignacy Dembiński, chorąży krakowski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  49. Stefan Dembowski, kasztelan czechowski – senator
  50. Sebastian Dłuski, starosta łukowski – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  51. Tomasz Dłuski, podkomorzy generalny lubelski – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  52. Tadeusz Downarowicz, chorąży rzeczycki – poseł 1788 (woj. mińskie pow. rzeczycki)
  53. Florian Drewnowski Junosza, podczaszy łomżyński i sędzia grodzki łomżyński – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia łomżyńska)
  54. Ignacy Działyński – poseł 1790 (woj. inowrocławskie ziemia dobrzyńska)
  55. Ksawery Działyński – poseł 1788 (woj. poznańskie ziemia wschowska)
  56. Antoni Dziekoński, podskarbi nadworny litewski – senator
  57. Józef Dziekoński – poseł 1790 (woj. trockie pow. grodzieński)
  58. Dominik Eydziatowicz, chorąży smoleński – poseł 1788 (woj. smoleńskie pow. smoleński)
  59. Aleksander Michał Eysymontt, wojski grodzieński i podstarości grodzieński – poseł 1788 (woj. trockie pow. grodzieński)
  60. Adam Felkerzamb, kasztelan witebski – senator
  61. Stanisław Gadomski, wojewoda łęczycki – senator
  62. Jan Nepomucen Gajewski, podsędek łęczycki – poseł 1788 (woj. łęczyckie)
  63. Maciej Garnysz Poraj, biskup chełmiński i podkanclerzy koronny – senator
  64. Stefan ks. Gedroyć, biskup żmudzki – senator
  65. Antoni Giełgud, starosta generalny żmudzki – senator
  66. Ignacy Giełgud – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  67. Dominik Gieysztor – poseł 1790 (woj. trockie pow. trocki)
  68. Mikołaj Glinka, chorąży różański – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia rożańska)
  69. Antoni Gliszczyński – poseł 1790 (woj. poznańskie)
  70. Józef Gliszczyński, kasztelan biechowski – senator
  71. Karol Głębocki – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  72. Antoni Godlewski Gozdawa, sędzia ziemski nurski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia nurska)
  73. Ignacy Gomoliński – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia wiska)
  74. Augustyn Gorzeński Nałęcz, chorąży poznański – poseł 1788 (woj. poznańskie)
  75. Makary Gorzeński, kasztelan kamieński – senator
  76. Nicefor Gorzeński – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  77. Walenty Gozimierski, kasztelan elblągski – senator
  78. Kazimierz Górski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia różańska)
  79. Stanisław August Górski, pisarz skarbowy litewski – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  80. Benedykt Grabiński – poseł 1790 (woj. podolskie)
  81. Paweł Grabowski z Konopnice, starosta wołkowyski – poseł 1788 (woj. nowogrodzkie pow. wołkowyski)
  82. Zygmunt Grabowski z Konopnicy, krajczy litewski – poseł 1790 (woj. nowogrodzkie pow. wołkowyski)
  83. Franciszek Grocholski z Grabowa, miecznik koronny – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  84. Marcin Grocholski, kasztelan bracławski – senator
  85. Michał Grodzicki, kasztelan oświecimski – senator
  86. Grzegorz Grotowski – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia rawska)
  87. Józef Grzybowski, podstoli liwski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia liwska)
  88. Władysław Gurowski, marszałek wielki litewski – senator
  89. Ludwik Gutakowski, starosta kapinowski – poseł 1788 (woj. witebskie pow. orszański)
  90. Wincenty Hłasko, chorąży witebski – poseł 1790 (woj. witebskie pow. orszański)
  91. Kajetan Hryniewicki, wojewoda lubelski – senator
  92. Benedykt Hulewicz, towarzysz kawalerii narodowej – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  93. Stanisław Kostka Hulewicz, chorąży łucki – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  94. Jan Stanisław Iliński, generał-inspektor kawalerii koronnej – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  95. Józef August Iliński, szef regimentu grenadierów – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  96. Józef Jabłkowski – poseł 1790 (woj. sieradzkie)
  97. Antoni ks. Jabłonowski, kasztelan krakowski – senator
  98. Stanisław ks. Jabłonowski – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  99. Stanisław Jabłonowski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia nurska)
  100. Konstanty Janikowski, pułkownik – poseł 1790 (woj. łęczyckie)
  101. Mikołaj Jaroszyński, stolnik winnicki – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  102. Mikołaj Jasieński z Wielkiego Jasie. – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  103. Jan Jeleński, starosta grodowy mozyrski – poseł 1790 (woj. mińskie pow. mozyrski)
  104. Konstanty Ludwik Jeleński, podkomorzy mozyrski – poseł 1788 (woj. mińskie pow. mozyrski)
  105. Konstanty Jelski, stolnik starodubowski – poseł 1790 (woj. smoleńskie pow. starodubowski)
  106. Franciszek Jerzmanowski, chorąży inowrocławski – poseł 1788 (woj. łęczyckie)
  107. Karol Jezierski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia czerska)
  108. Ignacy Jeżewski – poseł 1790 (woj. płockie)
  109. Jan Jordan z Zakliczyna – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  110. Wincenty Hlebicki Józefowicz, starosta merecki – poseł 1788 (woj. witebskie pow. orszański)
  111. Grzegorz Kaczanowski Nałecz, – poseł 1790 (ks. inflanckie z Litwy)
  112. Benedykt Tadeusz Kamieński, pisarz ziemski lidzki – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. lidzki)
  113. Ludwik Kamieński, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. lidzki)
  114. Maurycy Franciszek Karp – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  115. Benedykt Karpp, chorąży upicki – poseł 1788 (woj. trockie pow. upicki)
  116. Antoni Karski, łowczy sandomierski – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  117. Kazimierz Karski, podczaszy sandomierski – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  118. Ludwik Fundament Karśnicki, kasztelan wieluński – senator
  119. Krzysztof Dunin Karwicki – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  120. Pius Kiciński Rogala, szef gabinetu JKM – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia liwska)
  121. August Kicki, starosta krasnostawski – poseł 1788 (woj. ruskie)
  122. Onufry Kicki, koniuszy wielki koronny – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia zakroczymska)
  123. Józef Kiełczewski z Kiełczewa Pomian, chorąży kaliski – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  124. Franciszek Kietliński Odrowąż, łowczy radomski – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  125. Michał Kochanowski Korwin, – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  126. Józef Kociełł, pułkownik litewski – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. oszmiański)
  127. Józef Joachim Komorowski, kasztelan bełzki – senator
  128. Wincenty Komorowski – poseł 1790 (woj. ruskie ziemia chełmska)
  129. Tadeusz Korsak, sędzia ziemski wileński – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. wileński)
  130. Michał Korzeniewski, rotmistrz kawalerii narodowej litewski – poseł 1790 (woj. brzeskie lit. pow. piński)
  131. Antoni Kosakowski Korwin, chorąży kowieński – poseł 1788 (woj. trockie pow. kowieński)
  132. Józef Kossakowski Korwin, wojewodzic witebski i rotmistrz kawalerii narodowej – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. wiłkomirski)
  133. Józef Kossakowski Korwin, – poseł 1790 (woj. trockie pow. upicki)
  134. Józef Kossakowski Korwin, biskup inflancki – senator
  135. Michał Kossakowski, chorąży kowieński – poseł 1790 (woj. trockie pow. kowieński)
  136. Michał Kossakowski Korwin, wojewoda witebski – senator
  137. Stanisław Kossecki Rawicz, wojski wyższy podolski – poseł 1790 (woj. podolskie)
  138. Antoni Kossowski, kasztelan inowłodzki – senator
  139. Roch Kossowski z Głogowy, podskarbi nadworny koronny – senator
  140. Tadeusz Kościałowski, starosta czotyrski – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. wiłkomirski)
  141. Michał Poklewski Koziełł, starosta dzisieński – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. oszmiański)
  142. Bartłomiej Krajewski, podczaszy płocki – poseł 1790 (woj. płockie)
  143. Stanisław Krasicki – poseł 1788 (woj. czerniechowskie)
  144. Jan Krasiński – poseł 1788 (woj. podolskie)
  145. Jan Krasnodębski, łowczy podlaski – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia drohicka)
  146. Feliks Kretkowski – poseł 1790 (woj. łęczyckie)
  147. Ignacy Krzucki, towarzysz kawalerii narodowej – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  148. Onufry Krzycki Kotwicz, – poseł 1790 (woj. gnieźnieńskie)
  149. Józef Krzyżanowski, łowczy poznański – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  150. Michał Krzyżanowski, kasztelan santocki – senator
  151. Piotr Krzyżanowski, wojski gnieźnieński – poseł 1788 (woj. gnieźnieńskie)
  152. Stanisław Kublicki, rotmistrz litewski – poseł 1788 (ks. inflanckie z Inflant)
  153. Ignacy Szymon Kuczyński, stolnik mielnicki – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia mielnicka)
  154. Wiktoryn Kuczyński, chorąży drohicki – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia drohicka)
  155. Kajetan Kurdwanowski, generał-major – poseł 1788 (woj. czerniechowskie)
  156. Adam Kwilecki z Kwilcza, kasztelan przemęcki – senator
  157. Antoni Kwilecki, starosta wschowski – poseł 1790 (woj. poznańskie ziemia wschowska)
  158. Franciszek Antoni Kwilecki na Kwilczu, starosta sądowy i deputowany do konstytucyi. – poseł 1788 (woj. poznańskie)
  159. Antoni Lasocki, kasztelan gostyński – senator
  160. Roch Lasocki, podkomorzy sochaczewski – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia sochaczewska)
  161. Antoni Ledóchowski, wojewodzic czerniechowski – poseł 1790 (woj. czerniechowskie)
  162. Marcin Ledóchowski, starosta bronowski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia wiska)
  163. Kazimierz Lemnicki, starosta janowski – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  164. Dezyderiusz Leszczyński – poseł 1788 (woj. inowrocławskie)
  165. Józef Leszczyński, cześnik rawski – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia rawska)
  166. Marcin Leżeński – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  167. Aleksander Linowski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  168. Jan Lipski z Lipego, generał-major – poseł 1788 (woj. poznańskie ziemia wschowska)
  169. Tadeusz Lipski z Lipego, kasztelan łęczycki – senator
  170. Dionizy Łączyński – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia gostyńska)
  171. Kazimierz Łempicki, stolnik zakroczymski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia zakroczymska)
  172. Antoni Feliks Łoś z Grodkowa, wojewoda pomorski – senator
  173. Feliks Władysław Łubieński Pomian, starosta nakielski – poseł 1788 (woj. sieradzkie)
  174. Jan Paweł Łuszczewski Korczak, – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia sochaczewska)
  175. Antoni Madaliński, pułkownik K. B. M. – poseł 1788 (woj. gnieźnieńskie)
  176. Ludwik Madaliński – poseł 1790 (woj. inowrocławskie)
  177. Adam Skarbek Malczewski, kasztelan rogoziński – senator
  178. Antoni Małachowski Nałęcz, wojewoda mazowiecki – senator
  179. Jacek Małachowski, kanclerz wielki koronny – senator
  180. Jan Nepomucen Małachowski, starosta opoczyński – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  181. Józef Małachowski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  182. Stanisław Małachowski Nałęcz, referendarz wielki koronny i marszałek konfederacji koronnej – senator
  183. Florian Małowiejski z Małejwsi Gozdawa, sędzia ziemski wyszogrodzki – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia wyszogrodzka)
  184. Stanisław Manuzzi – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. brasławski)
  185. Franciszek Markowski, kasztelan sanocki – senator
  186. Ignacy ks. Massalski, biskup wileński – senator
  187. Tadeusz Matuszewicz – poseł 1788 (woj. brzeskie lit. pow. brzeski lit.)
  188. Bartłomiej Mazowiecki, sędzia ziemski zawskrzyński – poseł 1788 (woj. płockie)
  189. F. Mączyński, cześnik łęczycki – poseł 1788 (woj. łęczyckie)
  190. Wojciech Mączyński, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. sieradzkie ziemia wieluńska)
  191. Adam Męciński, kasztelan spicimirski – senator
  192. Józef Mężeński – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  193. Franciszek Salezy Miaskowski, kasztelan gnieźnieński – senator
  194. Józef Miaskowski – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  195. Krzysztof Miaskowski, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. witebskie pow. orszański)
  196. Kajetan Miączyński, generał inspektor – poseł 1788 (woj. czerniechowskie)
  197. Antoni Michałowski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  198. Franciszek Mielżyński, starosta wałecki – poseł 1790 (woj. poznańskie)
  199. Maksymilian Mielżyński – poseł 1790 (woj. poznańskie)
  200. Józef Wojciech Mierzejewski, strażnik polny koronny – poseł 1788 (woj. podolskie)
  201. Franciszek Mikorski, pisarz ziemski kaliski – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  202. Józef Mikorski, podkomorzy gostyński – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia gostyńska)
  203. Antoni Mikułowski na Mikułowicach Drzewica, pisarz ziemski radomski – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  204. Tomasz Mineyko, pisarz ziemski kowieński – poseł 1790 (woj. trockie pow. kowieński)
  205. Stanisław Miroszewski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  206. Bogusław Mirski, podkomorzy brasławski – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. brasławski)
  207. Stanisław Mirski, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. brasławski)
  208. Szymon Skirmont Mleczny – poseł 1790 (woj. brzeskie lit. pow. piński)
  209. Kajetan Mlicki, kasztelan Sierpski – senator
  210. Franciszek Młocki, kasztelan wołyński – senator
  211. Michał Mniszech, marszałek wielki koronny – senator
  212. Stanisław Mokronowski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia wyszogrodzka)
  213. Mikołaj Morawski, pisarz wojskowy litewski – poseł 1788 (woj. mińskie pow. rzeczycki)
  214. Aleksander Morski z Morska Starża, podkomorzy przemyski – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  215. Onufry Morski z Morska – poseł 1788 (woj. podolskie)
  216. Ignacy Morykoni, starosta grodowy wiłkomirski – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. wiłkomirski)
  217. Józef Mostowski – poseł 1790 (ks. inflanckie z Inflant)
  218. Adam Moszczeński Nałęcz, chorąży winnicki i deputowany do konstytucji – poseł 1788 (woj. poznańskie)
  219. Ignacy Moszczeński Nałęcz, podczaszy bracławski – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  220. Józef Moszczeński Nałęcz, kasztelan lędzki – senator
  221. Fryderyk Moszyński, sekretarz wielki litewski – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  222. Jan Nagurski – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  223. Cyprian Nakwaski, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. łęczyckie)
  224. Antoni Nałęcz, podstoli rypiński – poseł 1788 (woj. inowrocławskie ziemia dobrzyńska)
  225. Dominik Narbutt, wojski lidzki – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. lidzki)
  226. Wojciech Narbutt, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. lidzki)
  227. Julian Ursyn Niemcewicz – poseł 1788 (ks. inflanckie z Litwy)
  228. Stanisław Ursyn Niemcewicz, starosta rewiatycki – poseł 1790 (woj. brzeskie lit. pow. brzeski lit.)
  229. Józef Niemirycz, podstoli stężycki i kawaler orderu św. Stanisława – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  230. Józef Niesiołowski, wojewoda nowogrodzki – senator
  231. Jan Nosarzewski, sędzia ziemski ciechanowski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia ciechanowska)
  232. Jan Nosarzewski Dołęga, sędzic ciechanowski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia ciechanowska)
  233. Tomasz Nowowieski, łowczy wyszogrodzki – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia wyszogrodzka)
  234. Józef Oborski, kasztelan ciechanowski – senator
  235. Onufry Oborski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia liwska)
  236. Michał Ogiński, hetman wielki litewski – senator
  237. Antoni Okęcki, biskup poznański – senator
  238. Stanisław Olędzki – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  239. Józef Kalasanty Olizar – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  240. Chryzanty hr. Opacki z Mińska, kasztelan wiski – senator
  241. Jan Onufry Orłowski, łowczy nadworny koronny – poseł 1790 (woj. podolskie)
  242. Hieronim Oskierka – poseł 1790 (ks. inflanckie z Inflant)
  243. Jan Oskierka, strażnik polny litewski – poseł 1788 (woj. mińskie pow. mozyrski)
  244. Jan Ossoliński, starosta drohicki – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia drohicka)
  245. Józef Ossoliński, starosta sandomierski – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia bielska)
  246. Stanisław Ossoliński – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia mielnicka)
  247. Neriusz Ostaszewski, szambelan JKM – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia ciechanowska)
  248. Tomasz Ostrowski, kasztelan czerski – senator
  249. Jan Ośmiałowski, starosta grodzki bobrownicki – poseł 1790 (woj. inowrocławskie ziemia dobrzyńska)
  250. August Otffinowski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  251. Jerzy Ożarowski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  252. Piotr Ożarowski, kasztelan wojnicki – senator
  253. Ludwik Pancerzyński, chorąży grodzieński – poseł 1790 (woj. trockie pow. grodzieński)
  254. Piotr Pawlikowski, skarbnik miński – poseł 1788 (woj. mińskie pow. miński)
  255. Michał Pawsza, sędzia ziemski owrucki – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  256. Józef Pągowski z Rolitycz – poseł 1790 (ks. inflanckie z Korony)
  257. Michał Pikarski, stolnik rawski – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia rawska)
  258. Chryzostom Piłsudzki – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  259. Józef Piniński – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  260. Józef Plater – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  261. Woyciech Poletyło, kasztelan chełmski – senator
  262. Antoni Pomarnacki, cześnik wiłkomirski i szambelan JKM i kawaler orderu Św. Stanisława – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. wiłkomirski)
  263. Michał ks. Poniatowski, arcybiskup gnieźnieński – senator
  264. Stanisław ks. Poniatowski, podskarbi wielki litewski – senator
  265. Stanisław August Poniatowski, król polski, wielki książę litewski
  266. Adam ks. Poniński Łodzia, podskarbi wielki koronny – senator
  267. Marceli Poniński, wojski starszy gnieźnieński – poseł 1790 (woj. gnieźnieńskie)
  268. Franciszek Piotr Potocki – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia bielska)
  269. Ignacy Potocki, marszałek nadworny litewski – senator
  270. Jan Potocki – poseł 1788 (woj. poznańskie)
  271. Jerzy Potocki – poseł 1788 (woj. podolskie)
  272. Piotr Potocki, starosta babimoski – poseł 1788 (ks. inflanckie z Korony)
  273. Sebastian Potocki, deputat do konstytucji – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  274. Seweryn Potocki – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  275. Stanisław Szczęsny Potocki, generał artylerii – poseł 1788 (woj. bracławskie)
  276. Franciszek Prażmowski, kasztelan zakroczymski – senator
  277. Kajetan Suszczański Proskura – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  278. Jan Pruski – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  279. Tomasz Pruszak, kasztelan gdański – senator
  280. Ignacy Przeciszewski, sędzia grodzki – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  281. Kazimierz Jan Przecławski Glawbicz, pisarz grodzki słonimski – poseł 1788 (woj. nowogrodzkie pow. słonimski)
  282. Adam Przeradowski, podczaszy różański – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia łomżyńska)
  283. Michał Przeździecki – poseł 1790 (woj. podolskie)
  284. Fryderyk Jakub Psarski, podkomorzy wieluński – poseł 1790 (woj. sieradzkie ziemia wieluńska)
  285. Andrzej Puchała, podstarosta czerski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia czerska)
  286. Wojciech Pusłowski – poseł 1790 (woj. nowogrodzkie pow. słonimski)
  287. Ksawery Puszet, sędzia ziemski krakowski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  288. Jacek Antoni Puttkamer, ciwun generalny żmudzki i kawaler orderu św. Stanisława – poseł 1790 (woj. mińskie pow. miński)
  289. Józef Puzyna z Kozielska – poseł 1790 (woj. smoleńskie pow. smoleński)
  290. Filip Raczyński, generał-major – poseł 1790 (woj. poznańskie)
  291. Kazimierz Raczyński, marszałek nadworny koronny – senator
  292. Piotr Radoliński, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  293. Józef Radzicki, podkomorzy zakroczymski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia zakroczymska)
  294. Józef Radzimiński, sędzia ziemski gnieźnieński – poseł 1788 (woj. gnieźnieńskie)
  295. Michał Ignacy Radzimiński, chorąży urzędowski – poseł 1790 (woj. czerniechowskie)
  296. Michał Radziszewski, chorąży starodubowski – poseł 1788 (woj. smoleńskie pow. starodubowski)
  297. Jakub Rakowski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia wiska)
  298. Marcin Rakowski, wojski wyższy winnicki i szambelan JKM – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  299. Alexander Remiszowski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  300. Stanisław Reytan – poseł 1790 (woj. nowogródzkie pow. nowogródzki)
  301. Roman Rogowski, cześnik warszawski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia warszawska)
  302. Franciszek Seybut Romanowicz, prezydujący sędzia ziemski wileński – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. wileński)
  303. Andrzej Rostworowski z Rostworowa, sędzia ziemski czerski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia czerska)
  304. Feliks Rościszewski Junosza, – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  305. Jan Rościszewski Junosza, podczaszy raciązki – poseł 1788 (woj. płockie)
  306. Antoni Rożnoski z Skotow i z Roznowa Nowina, pisarz ziemski gnieźnieński – poseł 1788 (woj. gnieźnieńskie)
  307. Adam Rupeyko, sędzia ziemski żmudzki – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  308. Mikołaj Russocki, cześnik krakowski – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  309. Jan Nepomucen Rybiński – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  310. T. Łukasz Rybiński, podkomorzy kijowski – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  311. Adam Ryszczewski, kasztelan lubaczewski – senator
  312. Kazimierz Rzewuski, pisarz polny koronny – poseł 1788 (woj. podolskie)
  313. Seweryn Rzewuski, podpułkownik regimentu 8go wojsk litewskich – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  314. Walenty Rzętkowski, podczaszy gostyński – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia gostyńska)
  315. Eustachy ks. Sanguszko – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  316. Aleksander ks. Sapieha, kanclerz wielki litewski – senator
  317. Kazimierz ks. Sapieha, generał artylerii litewskiej i marszałek konfederacji litewskiej – senator
  318. Antoni Siellicki, kasztelanic połocki – poseł 1788 (woj. połockie)
  319. Józef Siellicki, kasztelan połocki – senator
  320. Antoni Siemiątkowski, pisarz ziemski sieradzki – poseł 1790 (woj. sieradzkie)
  321. Hiacynt Siemieński – poseł 1790 (woj. sieradzkie)
  322. Antoni Sieroszewski, kasztelan krzywiński – senator
  323. Florian Siruć Doliwa, sędzia ziemski kowieński – poseł 1790 (woj. trockie pow. kowieński)
  324. Ignacy Siwicki, strażnik trocki – poseł 1790 (woj. trockie pow. trocki)
  325. Kazimierz Albin Saryusz Skorkowski na Skorkowicach – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  326. Paweł Skorzewski Drogosław, podstoli poznański – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  327. Marcin Slaski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  328. Maciej Sobolewski z Piętek, kasztelan warszawski – senator
  329. Walenty Faustyn Sobolewski z Piętek, starosta warszawski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia warszawska)
  330. Piotr Sokolnicki, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  331. Serafin Rafał Sokołowski, starosta nieszawski – poseł 1788 (woj. inowrocławskie)
  332. Ignacy Sołtan – poseł 1790 (woj. mińskie pow. rzeczycki)
  333. Stanisław Sołtan, chorąży wielki litewski i starosta słonimski – poseł 1788 (woj. nowogrodzkie pow. słonimski)
  334. Józef Sołtyk, kasztelan zawichostski – senator
  335. Stanisław Sołtyk – poseł 1790 (woj. krakowskie)
  336. Józef Longin Staszewski, podkomorzy upicki – poseł 1790 (woj. trockie pow. upicki)
  337. Ksawery Stoiński na Stoienszynie, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  338. Michał Strasz z Białaczowa Odrowąż, podsędek ziemski radomski – poseł 1788 (woj. sandomierskie)
  339. Walerian Strojnowski z Strojnowa Strzemię, podkomorzy buski – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  340. Antoni Suchodolski, skarbnik litewski i deputowany do konstytucji – poseł 1788 (woj. smoleńskie pow. smoleński)
  341. Jan Suchodolski – poseł 1790 (woj. nowogrodzkie pow. wołkowyski)
  342. W. W. Suchodolski z Suchodol – poseł 1788 (woj. ruskie)
  343. Jan Suchorzewski, wojski wschowski – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  344. Józef Suffczyński, starosta dybutt. – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  345. Alojzy Sulistrowski, p[isa?]rz litewski – poseł 1788 (woj. połockie)
  346. Piotr Sumiński, kasztelan brzeski kuj. – senator
  347. M. Swieykowski, wojewodzic podolski – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  348. Ignacy Sylwestrowicz, sędzia ziemski żmudzki – poseł 1790 (ks. żmudzkie)
  349. Antoni Szamocki – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia warszawska)
  350. Bogusław Szczaniecki z Łagowca – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  351. Onufry Szczeniowski, podsędek ziemski bracławski – poseł 1790 (woj. bracławskie)
  352. Marcin Szczyt, sędzia ziemski połocki – poseł 1790 (woj. połockie)
  353. Józef Szczytt, kasztelan brzeski lit. – senator
  354. Ignacy Szembek, ł[owczy?] o[strzeszowski?] – poseł 1788 (woj. sieradzkie ziemia wieluńska)
  355. Krzysztof Hilary Szembek, biskup płocki – senator
  356. Józef Szlubowski – poseł 1790 (woj. ruskie ziemia chełmska)
  357. Adam Szydłowski, starosta mielnicki – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia mielnicka)
  358. Symeon Kazimierz Szydłowski, kasztelan żarnowski – senator
  359. Dominik Szymanowski, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia rawska)
  360. Franciszek Szymanowski, regent koronny – poseł 1788 (woj. rawskie ziemia sochaczewska)
  361. Jan Szymanowski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia czerska)
  362. Jan Szymanowski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia wyszogrodzka)
  363. Paweł Szyrma, podstoli piński i pisarz grodzki piński – poseł 1788 (woj. brzeskie lit. pow. piński)
  364. Wojciech Aug. Świętosławski, stolnik krzemieniecki i pisarz grodzki krzemieniecki – poseł 1788 (woj. wołyńskie)
  365. Józef Trębicki – poseł 1790 (ks. inflanckie z Litwy)
  366. Feliks Trojanowski, sędzia bielski podl. – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia bielska)
  367. Antoni Trypolski, sędzia grodzki owrucki – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  368. Ignacy Trypolski, stolnik owrucki i sędzia pograniczny kijowski – poseł 1790 (woj. kijowskie)
  369. Tadeusz Trzciński, starosta kruświcki – poseł 1790 (woj. brzeskie kuj.)
  370. Józef Trzebuchowski, cześnik kowalski – poseł 1790 (woj. inowrocławskie)
  371. Feliks Turski, biskup łucki – senator
  372. Ignacy Tymowski, stolnik sieradzki – poseł 1788 (woj. sieradzkie)
  373. Jerzy Tyszkiewicz – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  374. Ludwik Tyszkiewicz, hetman polny litewski – senator
  375. Stanisław hr. Tyszkiewicz, kasztelan żmudzki – senator
  376. Antoni Tyzenhauz, chorąży wileński – poseł 1790 (woj. wileńskie pow. wileński)
  377. Karol Urbański, cześnik drohicki – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia drohicka)
  378. Bogumił Walewski – poseł 1790 (woj. sieradzkie)
  379. Kasper Walewski – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  380. Michał Walewski, wojewoda sieradzki – senator
  381. Stefan Juliusz Walewski Kolumna, podsędek sieradzki – poseł 1788 (woj. sieradzkie)
  382. Bazyli Walicki z Walisk Ładzic, wojewoda rawski – senator
  383. Józef Wańkowicz, sędzia ziemski miński – poseł 1790 (woj. mińskie pow. miński)
  384. Tomasz Wawrzecki z Skrzetuszewa, podkomorzy kowieński – poseł 1788 (woj. wileńskie pow. brasławski)
  385. Jan Wądołkowski, vice-starosta grodzki ostrołęcki – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia łomżyńska)
  386. Stefan Wereszczaka, starosta sitkow. – poseł 1788 (woj. nowogródzkie pow. nowogródzki)
  387. Józef Wereszczyński, starosta upicki – poseł 1788 (woj. trockie pow. upicki)
  388. Antoni Wessel, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. płockie)
  389. Józef Weyssenhoff, kapitan wojsk litewskich – poseł 1788 (ks. inflanckie z Inflant)
  390. Jan Węgierski, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. podlaskie ziemia bielska)
  391. Kazimierz Wężyk z Wielkiej Rudy, podstoli wiślicki – poseł 1788 (woj. podlaskie ziemia mielnicka)
  392. Józef Wielogłowski z Wielogłów – poseł 1788 (woj. krakowskie)
  393. Józef Wiercieński – poseł 1790 (woj. sandomierskie)
  394. Felicjan Wierzchlejski, podsędek kaliski – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  395. Franciszek Wilczewski, starosta wiski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia wiska)
  396. Ludwik Wilga, wojewoda czerniechowski – senator
  397. Józef Wilkoński – poseł 1790 (woj. kaliskie)
  398. Ignacy Witosławski z Sielca, oboźny polny koronny – poseł 1788 (woj. podolskie)
  399. Józef Witosławski – poseł 1790 (woj. podolskie)
  400. Stanisław Skarbek Wojczyński, chorąży bielski – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia rawska)
  401. Kazimierz Wolmer, marszałek grodzieński – poseł 1788 (woj. trockie pow. grodzieński)
  402. Józef Wołłowicz, stolnik ciechanowski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia ciechanowska)
  403. Józef Wołodkowicz, starosta hajeński – poseł 1788 (woj. mińskie pow. miński)
  404. Ignacy Wybranowski, stolnik lubelski – poseł 1788 (woj. lubelskie)
  405. Zenon Wysłouch, podkomorzy brzeski lit. – poseł 1790 (woj. brzeskie lit. pow. brzeski lit.)
  406. Józef Zabiełło, łowczy wielki litewski i deputowany do konstytucji – poseł 1788 (ks. żmudzkie)
  407. Ignacy Zabieło, marszałek kowieński – poseł 1788 (woj. trockie pow. kowieński)
  408. Michał Zabieło, generał-major – poseł 1788 (ks. inflanckie z Litwy)
  409. Szymon Zabieło, kasztelan miński – senator
  410. Józef Zabłodzki, cześnik poznański – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  411. Jan Zagórski, podczaszy włodzimirski i sędzia ziemski krzemieniecki – poseł 1790 (woj. wołyńskie)
  412. Józef Zajączek – poseł 1790 (woj. podolskie)
  413. Ignacy Zakrzewski, starosta radziejowski – poseł 1788 (woj. brzeskie kuj.)
  414. Ignacy Wyssogota Zakrzewski, stolnik poznański – poseł 1788 (woj. poznańskie)
  415. Wacław Wyssogota Zakrzewski, kasztelan nakielski – senator
  416. Kazimierz Zaleski, pisarz grodzki łukowski – poseł 1790 (woj. lubelskie)
  417. Michał Zaleski, wojski litewski – poseł 1788 (woj. trockie pow. trocki)
  418. Mikołaj Zaleski, podkomorzy owrucki – poseł 1788 (woj. kijowskie)
  419. Teofil Wojciech Załuski, kasztelan buski – senator
  420. Szczepan Zambrzycki, stolnik liwski i sędzia warszawski – poseł 1790 (ks. mazowieckie ziemia nurska)
  421. Barnaba Czarny Zawisza, podstoli gombiński – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia gostyńska)
  422. Jan Nepomucen Zboiński, starosta mszański – poseł 1788 (woj. inowrocławskie ziemia dobrzyńska)
  423. Ksawery Zboiński, kasztelan raciązki – senator
  424. Michał Zdzitowiecki, szambelan JKM – poseł 1790 (woj. smoleńskie pow. smoleński)
  425. Marceli Zembrzuski, wojski mszczonowski – poseł 1790 (woj. rawskie ziemia sochaczewska)
  426. Michał Deszpott Zenowicz – poseł 1790 (woj. połockie)
  427. Aleksander Zieliński, podstoli nurski – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia nurska)
  428. Antoni Zieliński, szambelan JKM – poseł 1788 (woj. płockie)
  429. Ignacy Zieliński, kasztelan wyszogrodzki – senator
  430. Jan Zieliński – poseł 1788 (ks. mazowieckie ziemia zakroczymska)
  431. Jan Zieliński, generał wojsk koronnych – poseł 1790 (woj. płockie)
  432. Ludwik Maryan Zieliński, kasztelan rypiński – senator
  433. Maksymian Zielonacki – poseł 1788 (woj. kaliskie)
  434. Ksawery Zienkowicz – poseł 1790 (woj. nowogrodzkie pow. słonimski)
  435. Antoni Złotnicki, chorąży czerwonogrodzki – poseł 1790 (woj. podolskie)
  436. Jan Zyberk, wojewoda brzeski lit. – senator

(za www.przodkowie.com)

Rozmowa z profesorem Władysławem Bartoszewskim

„Nie bój się, pomagaj ludziom”

Rozmowa Mariana Turskiego z profesorem Władysławem Bartoszewskim, współzałożycielem Żegoty, opublikowana w „Polityce”(nr 47 2002r.)

Przed drugą połową 1942 r. nikt – ani Polacy, ani Żydzi – nie zdawał sobie sprawy z tego, że wyrok śmierci na Żydów – znany w literaturze jako Endlösung – już zapadł i że w ogromnym pośpiechu jest realizowany. Marek Edelman, jeden z przywódców Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie, wyznaje, że ludzie łudzili się, a może chcieli się łudzić, nawet gdy byli ładowani na Umschlagplatzu do wagonów, których przeznaczeniem była Treblinka.

Kto to był Konrad Żegota, którego imieniem nazwana została konspiracyjna Rada Pomocy Żydom?

Nie istniała taka osoba, dopóki Zofia Kossak nie wymyśliła kryptonimu Żegota. Potem dodano imię Konrad, by utrudnić kojarzenie nazwy Żegota z Żydami.

Czy możemy ustalić datę narodzin Żegoty?

Z dokumentów wynika, że 4 grudnia 1942 r. Ale już 14 października 1942 r. w nr. 18 „Rzeczypospolitej”, oficjalnym organie Delegatury Rządu, opublikowano komunikat, który brzmiał: „Na skutek inicjatywy szeregu organizacji społecznych z kół katolickich i demokratycznych organizuje się komisję pomocy społecznej dla ludności żydowskiej dotkniętej skutkami bestialskiego prześladowania Żydów przez Niemców. Komisja będzie starała się w miarę możności i środków oraz możliwości, z jakimi liczyć się trzeba w okupacyjnych warunkach życia kraju, nieść pomoc ofiarom hitlerowskich gwałtów”. Komunikat nawiązywał do faktu, że 27 września 1942 r. powstał Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom.

Powstanie Żegoty rozpoczyna zatem etap instytucjonalnej, można nawet powiedzieć oficjalnej, bo związanej z Delegaturą Rządu, pomocy. Ale spontaniczne indywidualne lub organizacyjne akcje lub przejawy działalności znane były wcześniej…

Do czasu zamknięcia getta, dopóki można było bezkarnie przyjść do mieszkańców tej dzielnicy, przynieść im paczkę, załatwić jakąś ich sprawę. Dotyczyło to głównie tych, którzy już wcześniej mieli kontakty z Polakami. Niestety, dramatem było to, że minimalne szanse na pomoc mieli ludzie, którym brak było znajomości w środowisku polskim. Ludzie tacy jak bohaterowie książek Izaaka Bashevisa Singera, którzy żyli swoim wydzielonym życiem, rodzili się między Żydami, chodzili do szkoły tylko z Żydami, mówili między sobą w jidisz, pracowali między sobą, umierali między sobą i potrafili przez całe życie nie rozmawiać nigdy z żadnym zaprzyjaźnionym chrześcijaninem. Oni pierwsi padali ofiarą, bo nie mieli żadnego zaczepienia, nie znali nikogo po aryjskiej stronie. Czytamy dziś na ogół pamiętniki i relacje ludzi z warstw bardziej oświeconych, z mieszczaństwa, zawodów artystycznych. Świeży w pamięci społecznej film „Pianista” dotyczy człowieka, który na co dzień pracował przed wojną w Polskim Radiu z dziesiątkami kolegów i koleżanek, Polaków. To była sytuacja nadzwyczaj nietypowa. Typowy byłby los żydowskiego krawca, tragarza, drobnego obnośnego handlarza, ale taki człowiek nie miał żadnych szans na znalezienie ratunku w środowisku sobie obcym.

Wspomnieliśmy datę powstania Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom – 27 września 1942 r. Jest to już po zakończeniu tzw. Wielkiej Akcji, czyli po wysłaniu z Warszawy do Treblinki około 310 tys. Żydów. Wielu historyków zadaje pytanie: czemu tak późno?

Przed drugą połową 1942 r. nikt – ani Polacy, ani Żydzi – nie zdawał sobie sprawy z tego, że wyrok śmierci na Żydów – znany w literaturze jako Endlösung – już zapadł i że w ogromnym pośpiechu jest realizowany. Marek Edelman, jeden z przywódców Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie, wyznaje, że ludzie łudzili się, a może chcieli się łudzić, nawet gdy byli ładowani na Umschlagplatzu do wagonów, których przeznaczeniem była Treblinka. My Polacy, chrześcijanie, zaczęliśmy się orientować nieco wcześniej niż ofiary w getcie, że zagrożenie jest skrajne, biologiczne, bo komórki wywiadowcze polskiego podziemia wojskowego i politycznego informowały o masowych zbrodniach na Żydach na terenach wschodnich województw przedwojennej Rzeczypospolitej, zajętych po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej po 22 czerwca. W ostatniej fazie likwidacji gett wzmogły się gwałtownie ucieczki na tzw. aryjską stronę. Wtedy w pełni zdaliśmy sobie sprawę z ogromu potrzeb pomocy dla uciekinierów z gett, dla osób szukających schronienia itd. Tu już nie wystarczał jakiś komitet według formułki pomocy społecznej, przyjętej w tradycji charytatywnej, tylko musiała być – na szerokiej bazie oparta – działająca z pomocą rządu, autoryzowana instytucja ogólnokrajowa. Prace przygotowawcze wymagały dziesiątków kontaktów konspiracyjnych. Z czynnikami z AK oraz Delegatury Rządu na Kraj, zwłaszcza z Departamentami Opieki Społecznej, Spraw Wewnętrznych i z samym Pełnomocnikiem Rządu.

Komu przypisałby pan największą zasługę w powołaniu RPŻ?

Przede wszystkim Zofii Kossak i Wandzie Krahelskiej-Filipowiczowej. Dzięki swoim życiorysom miały wszędzie dojście, były bowiem mocno zakorzenione w układach przedwojennych. Zofia Kossak była członkiem zarządu Rodziny Wojskowej, żoną majora Wojska Polskiego, który znalazł się w oflagu, znaną pisarką, katoliczką, współzałożycielką konspiracyjnego Frontu Odrodzenia Polski. Wanda Krahelska-Filipowicz miała rodowód pepeesowsko-demokratyczny. Jej mąż był ambasadorem RP przed wojną, ona sama jako osiemnastolatka uczestniczyła w zamachu na carskiego gubernatora Skałona, miała więc związki z demokratycznymi kołami piłsudczykowskimi. Tak więc te dwie osoby miały dojścia do różnych decydentów także w Londynie i były absolutnie wiarygodne. Do nich dołączyła z kół syndykalistyczno-socjalistycznych Czesława Wojeńska, dobra znajoma tych pań. Jak już wspomniałem, Zofia była żoną piłsudczyka, a jej bliska krewna i przyjaciółka Anna Maria Lasocka była żoną Romana Lasockiego, działacza Stronnictwa Narodowego z Łomżyńskiego i prezesa Związku Ziemian Polskich. Z tego wynikał wielki pożytek dla naszej działalności. Wiadomo było, że „Anulka to załatwi”, jeśli będzie potrzeba ulokowania ludzi po dworach. I tak się składało, że w tym samym domu bywał na brydżu generał Tadeusz Komorowski-Bór, ich przedwojenny znajomy, również ziemianin, oraz ludzie z Bundu i ŻKN. Wspomnę przy okazji innych działaczy FOP, bo i ja byłem w tej organizacji. A więc Zofia Trzcińska-Kamińska, rzeźbiarka religijna, żona Zygmunta Kamińskiego z Politechniki Warszawskiej, a więc Aldona Kimontt, działaczka Akcji Katolickiej przed wojną, a więc płk Remigiusz Grocholski, były adiutant Piłsudskiego, a więc Jan Kozielewski, znany powszechnie z pseudonimu Jan Karski. Karski był wtedy dla mnie, młodego człowieka, wielkim autorytetem. Nie mówiło się otwarcie, ale wiadomo było, że pełnił misję kuriera.

Jak wyłaniano członków Rady, kto ich mianował?

Formuła protokołu wskazuje, że było to ciało przedstawicielskie.

Czy zatem Żegota była ciałem społecznym, autoryzowanym przez Delegaturę, czy też organizacją powołaną przez rząd emigracyjny i jego delegaturę?

W skład Rady wchodzili mandatariusze partii politycznych, które popierały rząd i wchodziły w skład ciał rządowych. Było to coś więcej niż spontaniczne ciało społeczne. W dokumentach spotykamy jako nazwę bądź Rada Pomocy Żydom przy Pełnomocniku Rządu na Kraj, bądź Rada Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu na Kraj. To „przy” było do pewnego stopnia warunkiem, aby Rada mogła być objęta budżetem. Otóż Rada była w pewnej części finansowana z budżetu Departamentu Opieki Społecznej, ale także Departamentu Spraw Wewnętrznych, któremu podlegały sprawy narodowościowe i bezpieczeństwa. Obaj dyrektorzy tych departamentów – Jan Stanisław Jankowski, późniejszy pełnomocnik, i Leopold Rutkowski – byli od początku wciągnięci do tej roboty. Również Stefan Korboński jako szef Kierownictwa Walki Cywilnej, a potem szef Oporu Społecznego w Kierownictwie Walki Podziemnej, komentował, wysyłał do prasy komunikaty, informacje, które miały sprzyjać działaniu Rady, a także swoimi kanałami (radiowymi) informował zagranicę o problematyce żydowskiej. W skład Rady weszły grupy, które uznawały rząd Rzeczypospolitej w Londynie, dlatego nie weszła do niej komunistyczna PPR. Chcę jednak zaznaczyć, że PPR prowadziła akcję pomocy Żydom w granicach swoich możliwości i na te akcje pomocy dostawała między innymi od nas pieniądze, choć nie oficjalnie od Rady, ale od Żydowskiego Komitetu Narodowego. Bowiem pewne fundusze rozdzielane były przez Żydowski Komitet Narodowy, czyli porozumienie sześciu organizacji żydowskich. Moim zdaniem, poza ratowaniem ludzi, był to najważniejszy efekt trwały – powołanie bodajże po raz pierwszy w nowożytnej historii Polski instytucji, gdzie z własnego wyboru i przy akceptacji legalnego rządu polskiego współdziałały organizacje polskie i żydowskie o różnym zabarwieniu politycznym, o różnych rodowodach, przy wzajemnym zaufaniu. Jednym z dwóch wiceprezesów Rady był przedstawiciel Bundu Leon Feiner, a sekretarzem Rady Adolf Berman – przedstawiciel organizacji syjonistycznych.

Jak to się stało, że na przykład taki Aleksander Kamiński – a jego zasługi i związki z żydowskimi socjalistami i skautami są powszechnie znane – nie znalazł się w Żegocie?

A czyim delegatem miał być? Kto miał go delegować? On pomagał ludziom tak samo jak Irena Adamowicz i inni ze środowisk harcerskich, jak Maria Kann. Powiedziałbym, że w Żegocie znalazł się garnitur ludzi, który nie był z pierwszej linii pracy partyjnej. Ani Julian Grobelny, ani Tadeusz Rek, ani Marek Arczyński. Zofia Kossak nawet nie weszła w skład Rady.

Dlaczego?

Zapewne względy konspiracyjne przemawiały za tym, żeby nie ją delegować, lecz mnie. Podobnie można by się zastanowić, dlaczego PPS delegowała Grobelnego (został przewodniczącym Rady), a nie np. Natalię Zarembinę, która była bardziej znaną działaczką. Zresztą później, kiedy Grobelny musiał się wycofać z roboty z powodu częściowego rozkonspirowania i zagrożenia aresztowaniem, pepeesowcy wysunęli Romana Jabłonowskiego, który został prezesem Rady po Grobelnym.

A jak pan trafił do Żegoty?

Ja zostałem, jak wspomniałem, delegowany przez FOP, a z FOP zetknąłem się przez Karskiego w sierpniu 1942 r. i wtedy to Zofia Kossak zaproponowała mi udział w akcji pomocy Żydom. Chciałbym tu zaznaczyć, że na motywację moich działań, jako gorącego katolika, miał wpływ mój ówczesny spowiednik, 45-letni wówczas ks. Jan Zieja. On mi powiedział, żebym się nie bał i żebym pomagał ludziom i że to byłaby forma mojej wdzięczności Panu Bogu za to, że mnie wyprowadził z Oświęcimia.

Rozmowa z Lechem i Jarosławem Kaczyńskimi

Rozmowa Małgorzaty Subotić i Pawła Tomczyka z Lechem i Jarosławem Kaczyńskimi
O dwóch takich..

RZECZPOSPOLITA 15 października 1998 r.

 

 

Lech i Jarosław KaczyńscyUrodzili się 18 czerwca 1949 roku. Obaj są doktorami prawa. Lech Kaczyński wymyślił formułę Porozumienia Centrum, a Jarosław był do niedawna prezesem tej partii. Pełnili ważne funkcje w życiu publicznym po 1989 roku, między innymi Jarosław Kaczyński był szefem Kancelarii Prezydenta Lecha Wałęsy, a Lech prezesem NIK poprzedniej kadencji. Dzisiaj jeden jest posłem niezależnym, a drugi pracownikiem naukowym Uniwersytetu Gdańskiego.

Rozstrzygnijmy na wstępie: kto był Jackiem, a kto Plackiem?

Jarosław Kaczyński: – Ja byłem Plackiem.

Lech Kaczyński: – Czasem zamienialiśmy się rolami i ja grałem Placka, a Jarek Jacka.

To był panów pomysł?

Jarosław: – Nie pamiętam.

Lech: – To było wtedy, gdy miałem wejść na ten dach.

Jarosław: – Tak, to ja wszedłem, bo Leszek miał lęk przestrzeni.

Realizatorzy o tej zamianie oczywiście nie wiedzieli?

Lech i Jarosław: – Wiedzieli.

Ponoć nie mogli panów rozróżnić.

Jarosław: – Rozróżniali nas, bo to przecież byli ludzie z wprawnym okiem, wyczuleni na obraz, operatorzy, reżyserzy.

Lech: – Ale zwykli ludzie nas nie rozpoznawali.

Jak w ogóle panowie do tego filmu trafili?

Jarosław: – Był konkurs. Nasz wuj Stanisław Miedza-Tomaszewski po prostu wyrwał kawałek kartki z zeszytu, napisał nasze nazwiska i wysłał. A powiedział o tym, czy zrobił niespodziankę?

Jarosław: – Nie pamiętam. Myśmy się wtedy filmem bardzo interesowali, czytywaliśmy recenzje, cieszyliśmy się, gdy polskie filmy dostawały nagrody na festiwalach.

Lech: – Nie tylko filmy. Podczas radiowych transmisji z meczów lekkoatletycznych polskiego „wunderteamu” dostawaliśmy obydwaj gorączki z przejęcia. Jarosław: – I oczywiście marzyliśmy, by zagrać w jakimś filmie, ale to marzenie było bardzo abstrakcyjne, jak o wygraniu miliona w totolotka.

Lech: – Ja nie pamiętam, bym marzył, ale też nie miałam żadnych oporów, żeby pójść na pierwsze eliminacje. To było na Puławskiej, w sali kinowej. Zjawiło się ponad siedemdziesiąt par bliźniaków z samej Warszawy i okolic. Były nawet dwie trójki.

Jarosław: – Takie bliźniaki z zawodnikiem rezerwowym…

Lech: – Z częściami zamiennymi, jakżeśmy sobie wówczas żartowali. Na samym początku usiedliśmy grzecznie gdzieś z tyłu, a potem podszedł do nas przystojny mężczyzna, potem okazało się, że prawdziwy hrabia, Włodzimierz Grocholski, jeden z kierowników planu. I on nas przesadził z tylnych rzędów do pierwszego.

Lech i Jarosław KaczyńscyCo spowodowało, że to właśnie panów wybrano?

Jarosław: – Wydaje mi się, że byliśmy kandydatami najpewniejszymi, ze względu na stosunkowo dojrzały wiek i niezłe rozgarnięcie.

Lech: – Dobrze się zapowiadaliśmy.

Jarosław: – Dawaliśmy chyba największą gwarancję, że to nie skończy się plajtą. Jako ciekawostkę mogę jeszcze powiedzieć, że naszymi konkurentami, z którymi wygraliśmy, byli bracia Walendziakowie.

Lech: – Ale to nie byli ostatni konkurenci. Ostatni nazywali się Huberowie.

Zadecydowała więc gwarancja, jaką dawała dojrzałość?

Jarosław: – Podobno w ekipie filmowej były różne frakcje, w tym bardzo silna zwolenników braci Huberów. Rozstrzygnęło jednak chyba nasze 12 lat.

Kiedy panowie dowiedzieliście się, że to wy jednak gracie w filmie?

Lech: – Nad morzem, koło Cetniewa. 26 lipca 1961 roku. Tę datę pamiętam, bo jestem przesądny. Od tamtej pory uważam ten dzień za dobry, choć przez trzydzieści lat nic szczególnego w tym dniu już się nie wydarzyło.

Jarosław: – Dostaliśmy telegram, to znaczy rodzice dostali, że zapraszają ich w celu „finalizacji sprawy”. Pamiętam to określenie.

Lech: – Wydaje mi się, że to była „finalizacja gry chłopców w naszym filmie”, ale to może ty masz rację.

Jarosław: – Na pewno było to słowo „finalizacja”.

Kto najbardziej się cieszył?

Jarosław: – Obaj triumfowaliśmy. Rodzina też była zadowolona, nikt nie był przeciwny.

Podział ról odbył się bez żadnej dyskusji?

Jarosław: – Nie pamiętam, jak to się stało. Być może zaczęło się już w czasie, kiedy jeszcze trenowaliśmy z babcią, w trakcie eliminacji. Myśmy odgrywali sceny, a babcia siedziała i oceniała. Od dawna interesowała się aktorstwem i była wymagającym krytykiem.

Podobno robili panowie na planie różne psikusy?

Lech: – Ale nie na planie… Na przykład Jarek zamknął kierownika produkcji, i jeszcze kogoś, w jego pokoju. Ten pokój był w mniej uczęszczanej części wytwórni i nikt nie słyszał, jak krzyczeli.

I co potem?

Lech: – W końcu im otworzył. Wysłuchał „słusznej krytyki” i znów ich zamknął.

Gdzie były kręcone zdjęcia?

Jarosław: – Przede wszystkim w Łodzi, ale zaczęło się od Łeby. Nim jednak trafiliśmy na plan, zajęto się naszym wyglądem. Najpierw głowami. Z peruk nic nie wyszło, więc w końcu rozjaśniono nam włosy. I to potwornie bolało.

Dlaczego?

Jarosław: – Z powodu perhydrolu. Włosy nam się bardzo trudno rozjaśniały i trzeba było ten perhydrol jeszcze „zaostrzać”.

Lech: – Ale wolałem to, niż mieć na głowie perukę przez kilkanaście godzin dziennie. Mimo że włosy szybko odrastały i trzeba było całą torturę powtarzać.

Jarosław: – Robiono nam też piegi. Zajmował się nami artysta charakteryzator pan Szossler. Dodatkową atrakcją w Łebie było to, iż kręciliśmy na wydmach, które wtedy były poligonem. Było tam jeszcze mnóstwo odłamków po ćwiczeniach armii Rommla. I był osioł. Ale były z nim kłopoty, bo wbrew scenariuszowi wcale nie chciał nas zrzucać.

Tak was polubił?

Jarosław: – To był dobry osioł. Jego treser był natomiast dość dziwnych obyczajów…

Lech: – „Tresolog”, tak kazał się do siebie zwracać.

Jarosław: – Potrafił powiedzieć Helenie Grossównie, gwieździe przedwojennego polskiego filmu, która grała naszą matkę, że nie wygląda tak jak dawniej. Potem tłumaczył, że powiedział to „z ogródkiem”. Osioł nie chciał nas zrzucać, kazano nam więc wbijać mu jakiś klin w pachwinę, a on uparł się i już. Jak to osioł. W końcu przeskoczyliśmy przez niego.

Lech: – Pamiętam, że kogut też nie chciał piać.

Jarosław: – Najgorsze były pelikany. Zrobiono je ze skór zdartych z gęsi, więc nie najładniej pachniały, wewnątrz miały instalację elektryczną, która często szwankowała. I jeszcze lano wodę, bo to była scena burzy. Najpierw zimną, ale ponieważ nie można polewać dzieci zimną wodą, to potem zaczęli lać gorącą. Nie potrafili dobrać odpowiedniej temperatury. Wiatr do tej burzy robiono za pomocą śmigła samolotowego. Trochę nas zatykało. To była ostatnia faza zdjęć, pospieszna, najmniej przyjemna. Oczywiście najgorsze było to, że znów zbliżała się szkoła. Z pelikanami była jeszcze inna historia. Początkowo miały zjeżdżać na linie z czwartego piętra z nami na karku. Mama oczywiście zaprotestowała, i na pelikanach posadzono kukły.

Kaskaderów nie było?

Jarosław: – To była spora wysokość i kaskaderzy nie daliby rady. Zresztą za pierwszym razem te pelikany z kukłami rzeczywiście pospadały. Potem przy scenie wpadania do wody zastosowano już inną metodę. Byli kaskaderzy, młodzi pływacy z miejscowego klubu.

Jacek i Placek to przynajmniej na początku filmu dwa klasyczne ananasy, które nawet własną matkę traktowały mało sympatycznie. Nie mieli panowie kłopotów z zagraniem takich ról?

Jarosław: – „O dwóch takich, co ukradli księżyc” czytała nam na głos Władzia, nasza 14-letnia gosposia, gdy mieliśmy po pięć lat. Śmialiśmy się, bardzo nam się książka podobała. Ale gdy siedem lat później graliśmy w filmie, mieliśmy już absolutny dystans. Gdyby kazali nam strzelać, to strzelalibyśmy bez zmrużenia oka i bez poczucia, że nas to dotyczy. Po prostu film. Choć z drugiej strony radzieckich pionierów pewnie byśmy nie chcieli grać.

Lech: – Utożsamienia się z rolą nie było w najmniejszym stopniu. Jeśli mieliśmy jakieś obiekcje co do scenariusza, to na przykład takie, że w książce Jacek i Placek wracają do Zapiecka konno, a my w filmie szliśmy pieszo. Wolelibyśmy konno.

Jak wyglądały kontakty ze światem dorosłych?

Jarosław: – Bardzo mili byli reżyser Jan Batory i jego żona, która była reżyserem montażu. On rzeczywiście wiedział, jak postępować z dziećmi. W ekipie było dużo osób barwnych, natomiast nie było postaci – mówiąc dzisiejszym brzydkim językiem – menelskich, jakie też w tym świecie nierzadko się zdarzają.

Lech: – Większość odnosiła się do nas bardzo serdecznie, ale niektórzy przekraczali granice dobrego smaku. Zastępca kierownika produkcji, na przykład, budził nas rano w hotelu okrzykami: „Wstawajcie, wstawajcie! Babkę za frak i na Łąkową!”. Bo wtedy nami opiekowała się babcia, a na Łąkowej była wytwórnia.

Jarosław: – Zdjęcia trwały pół roku. Przez cały czas mieliśmy domową opiekę. Najpierw była z nami mama, potem zmieniła ją babcia.

I przez ten czas nie było żadnych sytuacji konfliktowych?

Lech: – Nie wpuszczano nas na robocze oglądanie scen. Batory uważał, że w ogóle nie powinniśmy się oglądać. Raz chyba tylko udało nam się wejść potajemnie do kabiny operatora.

Jarosław: – Bardzo lubiliśmy grać w piłkę. Leszek był bardzo dobrym bramkarzem i jak kierownictwo filmu patrzyło na te jego robinsonady, to byli przerażeni, że się poturbujemy. Chcieli, żebyśmy w piłkę nie grali, a myśmy o tym nie chcieli słyszeć, bo to był całkowicie niezrozumiały zamach na naszą wolność. Każdy stracony dzień na planie podwyższał koszty, a budżet filmu wynosił tylko siedem milionów złotych. Dla porównania „Krzyżacy” kosztowali czterdzieści milionów.

Lech: – Gdy kręciliśmy zdjęcia pod Łodzią, miejscowi menele wysłali do nas naszego rówieśnika z propozycją, że złamią nam „bezboleśnie” nogi, a my weźmiemy odszkodowanie i „odpalimy” im tylko parę groszy.

Jakie były aktorskie gaże?

Jarosław: – Czterdzieści tysięcy na dwóch. Poza tym mamie oddawano równowartość pensji plus sześćdziesiąt trzy złote diety plus apartament w łódzkim Grand Hotelu. Mieliśmy też dwie nauczycielki. Bardzo lubiliśmy, jak na planie były godziny nadliczbowe, bo wtedy już nie trzeba było się uczyć po pracy.

Lech: – Lubiliśmy włóczyć się po wytwórni, w której było bardzo dużo ciekawych rzeczy. Kończyli tam wtedy „Pasażerkę” Munka. Pamiętam, że prosiliśmy Aleksandrę Śląską, żeby pokazała, co ma w kaburze. Niestety, była pusta. Kilkakrotnie dosiadł się do naszego stolika w bufecie Bogumił Kobiela, który był bardzo miłym, sympatycznym i wesołym człowiekiem. Był tam też Marek Kondrat, który równolegle z nami grał w „Historii żółtej ciżemki”. Był od nas o rok młodszy i też mieszkał w „Grandzie”, ale w zwykłym pokoju. Co nas, mieszkańców apartamentu, napawało zrozumiałą pychą.

Jarosław: – Razem chodziliśmy na taką odpustową strzelnicę niedaleko hotelu. Jako zamożnych ludzi, „pracujące gwiazdy”, stać nas było na dużo strzałów. Strzelaliśmy jako tako, nawet nieźle. To wzbudzało wśród bywalców strzelnicy zdziwienie, bo nas powszechnie brano za dziewczynki. Mieliśmy długie, jasne włosy. Chłopcy wtedy takich nie nosili.

A co to były za zniszczenia w apartamencie, za które mama panów musiała zapłacić?

Jarosław: Grocholski, facet dwudziestoczteroletni – choć sam twierdził, że miał lat dwadzieścia sześć – był bardzo młodzieńczy. Dwunastolatek mógł się z nim zaprzyjaźnić. Zbierał starą broń, nie jakąś średniowieczną, tylko z czasów drugiej wojny światowej.

Lech: – Miał materiały wybuchowe, świece dymne, trotyl w kostkach, spłonki. Przynosił trotyl do naszego pokoju, podpalał. Nam się to bardzo podobało.

Jarosław: – Wiadomo, że podpalony trotyl nie wybucha, tylko się pali. Kiedyś wyłudziliśmy od niego świecę dymną i jakoś tak z ciekawości zacząłem ją pocierać. I w parę sekund cały pokój był w gęstym, lepkim dymie. Na szczęście Grocholski był tego dnia chory, leżał w swoim pokoju, piętro wyżej. Zbiegł w samych slipkach i unieszkodliwił tę świecę, rozsypując jej zawartość. Śmierdziało to nieludzko. Mama musiała zapłacić za solidne ekstra sprzątanie, pastowanie i odnowienie nadpalonych mebli.

Dlaczego pan to zrobił?

Jarosław: – Uczciwie mówiąc, nie wiem. Oczywiście nie byłem jakimś wariatem, wiedziałem, że nie można podpalać świecy w hotelu, miałem zamiar ją odpalić w jakimś stosowniejszym miejscu. Ale zwyciężyła ciekawość: „a jak potrę, to co będzie?”.

Lech: – Trzydzieści lat później siedzę sobie w biurze jako zastępca przewodniczącego „Solidarności”. Wpada Grocholski. Poznałem go, „dzień dobry”, „cześć” przywitał się. Pogadaliśmy chwilkę. Powiedział: – To ja za sekundę jeszcze wrócę. Wyszedł i od tamtej pory go nie widziałem.

Co było potem? Po powrocie do szkoły?

Jarosław: – Nic. Przemalowaliśmy się z powrotem na ciemno. I nic.

Żadnych obaw przed premierą?

Jarosław: – Film nie miał premiery, nie było żadnej uroczystości. Byliśmy tylko w dziecięco-młodzieżowym klubie „Zygzaczek” na nieoficjalnej premierze, pokazie dla członków tego klubu.

Lech: – Dzieci zadawały dociekliwe pytania.

Jarosław: – Były bardzo uczone. Mocno nas to bawiło.

Naprawdę nic się nie zmieniło w podejściu do sławnych aktorów w szkolnych ławach?

Lech: – Na pierwszy okres w siódmej klasie mieliśmy dość średnie wyniki, bardzo dużo trój. I wtedy wychowawca powiedział ojcu, że to dlatego, bo graliśmy w filmie.

 

A nie chwalili się panowie obiadami w SPATiF-ie, apartamentem w „Grandzie”?

Jarosław: – Nie doceniliśmy tych osiągnięć.

Nie było czytania recenzji z wypiekami na twarzy?

Jarosław: – Kłamałbym, gdybym powiedział, że pamiętam choć jedną recenzję. Ale pewnie czytałem. Z Shirley Temple nas nie porównywano.

Ale grę panów oceniono pozytywnie. Dlaczego nie zostaliście aktorami?

Jarosław: – Ani przez sekundę nie miałem zamiaru być aktorem. Jeśli w jakimś kierunku byliśmy w rodzinie delikatnie sterowani, to żeby zostać naukowcami.

Lech: – I było dla nas oczywiste, że po studiach należy zrobić doktorat.

Jarosław: – Wówczas fascynowała mnie Atlantyda. Chciałem być Schliemanem od Atlantydy. On odkrył Troję, a ja miałem odkryć Atlantydę.

Lech: – Jeszcze w szóstej klasie otrzymaliśmy propozycję gry w następnym filmie. Byliśmy nawet na próbnych zdjęciach, ale tylko po to, by nie pójść do szkoły. To była „Wielka, większa i największa”.

Jarosław: – Kolejną propozycję wystąpienia w filmie dostałem telefonicznie, gdy byłem na czwartym roku studiów. Potrzebowali osiemnastolatka. Zupełnie nie zrazili się tym, że miałem już dwadzieścia jeden lat. Przekonałem ich dopiero, gdy powiedziałem: – Proszę pana, ale ja mam 166 centymetrów wzrostu i 73 kilo wagi.

Często zdarza się panom oglądać ten film?

Lech: – Specjalnie na niego nie polujemy, ale często jest w telewizji, wtedy oglądamy przynajmniej kawałek.

Piosenkę kończącą film śpiewacie panowie sami?

Jarosław: „Ja jestem zuch i ty jesteś zuch, jest nas razem zuchów dwóch”. Śpiewaliśmy razem, fałszywymi głosami, ale później oczywiście podłożyły swoje głosy dwie aktorki.

Śpiewy panów nie bardzo się nadawały?

Lech. – Zupełnie się nie nadawały.

 

FOT. MICHAŁ SADOWSKI i Jacek i Placek na planie filmu. FOT. ARCHIWUM RODZINNE