Grocholski Franciszek Ksawery h. Syrokomla (1730 – 1792), podkomorzy król., poseł sejmowy, targowiczanin. Ur. 2 IX w Woronowicy w ówczesnym woj. Bracławskim, jako syn Michała, sędziego i cześnika bracławskiego, regimentarza partii ukraińskiej, a następnie wołyńskiej, i Anny Radzimińskiej; był bratem Marcina, kasztelana i ostatniego wojewody bracławskiego. G. Kształcił się w kolegium warszawskim oo. Jezuitów, a zdobytą wiedzę pogłębił przez podróże zagraniczne. Wielki miłośnik sztuki, gromadził cenne działa i bogate zbiory biblioteczne.

W życiu publicznym brał G. Czynny udział. Jako podstoli bracławski (1761) i pisarz grodzki krzemieniecki (1764) był zwolennikiem partii Potockich, tzw. „patriotów”, ale wkrótce stał się gorącym stronnikiem Stanisława Augusta. Król darzył go specjalnymi względami, o czym świadczą nominacje na liczne urzędy: podstarosty grodzkiego winnickiego (1766), szambelana królewskiego (1767), podczaszego bacławskiego (1771), chorążego winnickiego (1772) i bracławskiego (1774), miecznika koronnego (1775), konsyliarza Rady Nieustającej (1776 – 8), starosty przyłuskiego, podkomorzego JKM-ci oraz rotmistrza kawalerii narodowej.

Odznaczony orderami św. Stanisława (1776) i Orła Białego 1778), gościł w rezydencji swojej w Tereszkach powracającego z Kaniowa w roku 1787 króla Stanisława Augusta. G. Posłował na sejm z województwa pińskiego na sejm 1776 r. i z woj. bracławskiego na Sejm Czteroletni. Był komisarzem sejmowym (1771) i brał żywy udział w dyskusjach nad projektem ustawy konstytucyjnej jako zdecydowany przeciwnik reform. W 1792 r. przystąpił do konfederacji targowickiej i został wybrany jej konsyliarzem. Z nominacji papieża Piusa VI sprawował G. Urząd syndyka apostolskiego oo. Kapucynów prowincji polskiej (1788). Właściciel znacznego majątku, posiadał G. Dobra w pow. Krzemienieckim (Tereszki, Malinki), w pow. Winnickim (miasteczko Woronowicę i kilka wsi), części znaczne w dobrach trościaneckich i dwór w mieście Dubinie.

Ożenił się 1 X 1766 z Heleną Justyną z Bożeniec Lesznickich, pochodzącą z kniaziów ruskich, która mu wniosła w posagu znaczne majętności w pow. Żytomierskim, owruckim, włodzimierskim i łuckim. Grocholski zmarł 11 IX 1792 r. w Tereszkach, pochowany w grobach rodzinnych w kościele dominikanów w Winnicy. Z czworga jego dzieci starszy syn Antoni był marszałkiem gub. Bracławskiej, córka Tekla, poślubiona Franciszkowi Sariusz Łaźnińskiemu, stała się bohaterką opowieści pt. „Złota Teklunia”, Józefa Rolle.

„Polski słownik biograficzny” tom VIII Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN Wrocław – Kraków – Warszawa, 1959-1960
aut. Jadwiga Jankowska, s. 584-585

 

Deklaracja
[projekt J.W. [F.] Grocholskiego, posła bracławskiego a dot. akredytacji nowych posłów i rugów poselskich – z poprawkami i podpisem St. Małachowskiego]

 

8.XI.1790 : Głos J.W.Jegomości pana [F.] Grocholskiego miecznika koronnego, posła z woj. bracławskiego.
 Na sessyi seymowey dnia 8 octobra 1790 roku [w sprawie „zatrzymania wszystkich ważnych materii z powodu zbyt małej liczby posłów”].