Ludgard Piotr Grocholski (Odessa 5/18 XII 1884 – Kraków 9 IV 1954), działacz społeczno-kulturalny na Ukrainie, heraldyk, poeta i publicysta. Urodził się jako syn Ludgarda Bernarda (1840–1908) i Marii Michaliny z Rohozińskich h. Leliwa (1853–1893). Ojciec jego był kolejno właścicielem Woronowicy, utraconej po powstaniu styczniowym 1863 r., a później dziedzicem Błudnik, Pustomyt, Szabelnik, Rybalcza i Królewszczyzny. Pochodził z linii tereszkowskiej rodu Grocholskich po mieczniku Franciszku Ksawerym na Woronowicy, wpisanej do ksiąg szlacheckich guberni podolskiej. Decyzją Departamentu Heroldii cesarstwa rosyjskiego z 12 VI 1908 został zatwierdzony w tytule hrabiowskim. Po ojcu miał odziedziczyć Rybalcze i Królewszczyznę, a po stryju Władysławie (1841–1920) został sukcesorem Tereszek.

Ukończył szkołę średnią w Odessie i studiował na wydziale prawnym tamtejszego uniwersytetu, a następnie odbywał studia uzupełniające na wydziale filozoficznym i rolniczym uniwersytetów w Krakowie i we Lwowie. Początkowo był delegatem Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie, a następnie współpracownikiem Aleksandra Lednickiego w charakterze kierownika tego Towarzystwa w Kijowie. Podczas I wojny światowej pełnił funkcję prezesa Komitetu Wykonawczego i wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości na Rusi. Był współzałożycielem i czynnym członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny, w tym Wydziału Ochrony Zabytków Kultury i Sztuki tegoż Towarzystwa oraz prezesem Polskiego Towarzystwa Biblioteki Naukowej im. Aleksandra Jabłonowskiego w Kijowie. Instytucje te niosły pomoc poszkodowanym przez wojnę miejscowym Polakom, jak i polskim uchodźcom oraz ratowały zabytki kultury i sztuki na terytorium Ukrainy. Wszedł również do administracji rządowej Republiki Ukraińskiej i został szefem wydziału kijowskiego w Ministerstwie Spraw Polskich na Ukrainie oraz referatu kultury i sztuki w Sekretariacie do spraw Narodowości. Współdziałał z Naczpolem i Polską Organizacją Wojskową w Kijowie. Założył, redagował i wydawał czasopismo „Muzeum Polskie” w Kijowie w 1917, poświęcone dziejom i zabytkom sztuki i kultury. Ponadto był członkiem Koła Literatów i Dziennikarzy w Kijowie i Dyrekcji Towarzystwa Sztuk Pięknych we Lwowie w latach 1917–1918.

W listopadzie 1918 wstąpił ochotniczo do Miejskiej Straży Obywatelskiej we Lwowie i wyróżnił się w walce na I Odcinku, a następnie został Naczelnym Komendantem Milicji Obywatelskiej. Miał następnie w stopniu oficerskim bronić ojczyzny przed wojskami bolszewickimi w szeregach Armii Ochotniczej. Ostatnią jego funkcją publiczną była godność Delegata Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej dla Małopolski Wschodniej.

W swojej działalności publicystycznej oprócz zagadnień historyczno-genealogicznych nawiązywał do współpracy polsko-ukraińskiej, której starał się patronować w Kijowie podczas I wojny światowej i rewolucji. Przejściowo wraz z nieliczną grupą ziemian i szlachty rusińskiej związał się z ruchem ukraińskim, który jednak porzucił. Opublikował artykuły polityczne, historyczne i heraldyczne w prasie odeskiej, kijowskiej, lwowskiej, krakowskiej i warszawskiej: w „Czasie”, „Dzienniku Kijowskim”, „Gazecie Porannej”, „Gazecie Wieczornej”, „Kłosach Ukraińskich”, „Kurierze Lwowskim”, „Miesięczniku Heraldycznym”, „Przewodniku Bibliograficznym”, „Sprawie Polskiej”, „Tygodniku Ilustrowanym”, „Tygodniku Odeskim”, „Wiadomościach Bibliograficznych” oraz „Zjednoczeniu”.

Był odznaczony Krzyżem Walecznym za postawę podczas obrony Lwowa, szeregiem odznak o charakterze pamiątkowym, jak: Gwiazda Obrony Lwowa „Orlęta”, Krzyż Obrony Lwowa z Mieczami, Odznaka I Odcinka oraz honorowym Krzyżem Zasługi za ochronę polskich zabytków i mienia w latach 1915–1920. Należał do Związku Obrońców Lwowa z Listopada 1918 r. i Międzynarodowej Organizacji Kombatanckiej (FIDAC). Wśród obcych odznaczeń posiadał Komandorię Orderu Rycerskiego Zakonu Grobu Św. w Jerozolimie, Wielki Krzyż Sprawiedliwości Rycerskiego Zakonu Św. Łazarza Jerozolimskiego i Wielki Krzyż Orderu Św. Grzegorza Burgundzkiego. Współpracował i należał do wielu zagranicznych organizacji i stowarzyszeń, jak: Papieska Akademia Tyberyńska, Real Sociedad Hispano-Americana de Genealogie y Heráldica, Collegio Araldico w Rzymie, Collège Héraldique de France, Conseil des Héraldistes de France, Institut Héraldique International w Paryżu, Unione Cavalleresca, Towarzystwo Heraldyczne „Adler” w W iedniu, Gotiska Gyllene Gripen w Göteborgu i Skandinaviska Slakt Studie Samfundet w Sztokholmie. Uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Heraldycznym w Barcelonie w 1929.

Po I wojnie światowej całkowicie poświęcił się heraldyce i podjął próbę odrodzenia ruchu szlacheckiego. W 1922 zorganizował w Krakowie Instytut Heraldyczny, przeniesiony następnie do Warszawy, którego był dyrektorem. Jednocześnie od 1929 pełnił funkcję sekretarza generalnego Kolegium Heraldycznego w Warszawie. Jako sekretarz Komitetu Miechowskiego propagował wskrzeszenie polskiej gałęzi Zakonu Bożogrobców. W latach 1930–1936 redagował i wydawał nieregularny miesięcznik „Herold”. Jego działalność na polu heraldyki jest oceniana niejednolicie. Z jednej strony bronił tradycji szlacheckiej (m.in. poprzez ochronę nazwisk szlacheckich przywłaszczanych wskutek zmian przez osoby nierzadko niepolskiego pochodzenia) i publikował cenne przyczynki o charakterze historyczno-genealogiczno-heraldycznym. Ponadto wraz z Ks. Zdzisławem Lubomirskim i Adamem Gubrynowiczem był inicjatorem restauracji z zachowaniem wymogów heraldycznych herbów polskiego rycerstwa w kaplicy na wiedeńskim Kahlenbergu. Jednocześnie heraldyka stała się dla niego źródłem dochodu: czerpał zyski z procederu handlu tytułami i poświadczania przynależności do stanu szlacheckiego osobom o wątpliwym historycznie rodowodzie czy prawnym tytule.

Druga wojna światowa spowodowała niepowetowane straty w jego zbiorach heraldycznych i zarazem zasobach Instytutu Heraldycznego. Po Powstaniu Warszawskim znalazł się w Krakowie, gdzie zajął się handlem antykwarycznym i współpracował z Polskim Słownikiem Biograficznym w przygotowywaniu biogramów rodu Grocholskich. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w kwaterze XXXII, rząd 3, grób 7. Z małżeństwa zawartego w 1909 w Odessie z Janiną Marią Ścibor-Marchocką h. Ostoja (1886–1980) miał jedyną córkę Marię Ładysławę (1919–1984), zamężną za Stefanem Ostrowskim h. Korab (1910-1986). Po I wojnie światowej żona wyjechała do Paryża i doszło do trwałej separacji między nimi, a Ludgard Grocholski związał się w 1924 z Wandą Zofią Piccard (1893–1967), artystką malarką, która po wojnie uważana była za jego żonę i używała jego nazwiska.

Tomasz Lenczewski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *